Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand als zelfstandige werkt, terwijl de relatie juridisch gezien een dienstverband is. Volgens artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek is sprake van een arbeidsovereenkomst wanneer iemand zich verbindt om gedurende zekere tijd tegen loon arbeid te verrichten in dienst van een ander.
Vooral dat laatste onderdeel, het werken onder gezag, speelt meestal de belangrijkste rol. Een overeenkomst waarin staat dat iemand zelfstandig ondernemer is, verandert namelijk niets aan de juridische werkelijkheid als de samenwerking feitelijk kenmerken van loondienst heeft.
Bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid kijkt de rechter naar alle omstandigheden van de samenwerking. Daarbij spelen onder meer het volgende een rol:
Ook het ondernemerschap buiten de opdracht telt mee. Denk aan het aantal andere opdrachtgevers van de zzp’er, acquisitie en investeringen in een eigen onderneming.
Zo heeft ook onze hoogste rechter, de Hoge Raad, in het Deliveroo-arrest uit 2023 en de Uber-uitspraak uit 2025 bevestigd dat deze omstandigheden in samenhang moeten worden beoordeeld. Er bestaat verder geen ‘‘vaste rangorde’’ tussen al deze beoordelingsfactoren.
Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel of het versturen van facturen an sich, is dus in ieder geval onvoldoende om zelfstandigheid aan te tonen.
Op 31 december 2026 treedt een nieuw ‘‘wettelijk rechtsvermoeden’’ van een arbeidsovereenkomst in werking. Dit vermoeden houdt in dat de rechter er dan in beginsel vanuit gaat dat sprake is van een arbeidsovereenkomst, tenzij het tegendeel wordt bewezen.
Het rechtsvermoeden geldt voor zzp’ers die minder verdienen dan een bepaalde uurgrens. Deze grens ligt, gebaseerd op het prijspeil van 1 januari 2026, op € 38 per uur exclusief BTW. Zzp’ers die onder de toepasselijke grens verdienen, kunnen zich op het rechtsvermoeden beroepen. De opdrachtgever moet dan aantonen dat er toch geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Let wel op: het definitieve bedrag (bij invoering) kan door indexatie nog wijzigen.
Dat gezegd hebbende, betekent een laag uurtarief nog niet per definitie dat een zzp’er werknemer is. Bovendien kan andersom, dus bij een hoger uurtarief, ook sprake zijn van schijnzelfstandigheid. De feitelijke omstandigheden van de samenwerking blijven uiteindelijk bepalend, oftewel: grijs gebied.
Daarnaast werkt het kabinet aan een bredere Zelfstandigenwet, waarvan de invoering voor januari 2028 wordt beoogd. Deze wet is nog niet definitief en heeft daarom vooralsnog geen invloed op de beoordeling van arbeidsrelaties in 2027.
Wanneer een zzp’er juridisch werknemer blijkt te zijn, kan dit aanzienlijke gevolgen hebben voor beide partijen.
De opdrachtgever kan alsnog loonheffingen en sociale premies verschuldigd zijn. Ook kunnen verplichtingen ontstaan op het gebied van pensioen, vakantiegeld en toepasselijke CAO-bepalingen.
Voor de werkende kan de kwalificatie als werknemer juist betekenen dat aanspraak bestaat op arbeidsrechtelijke bescherming, waaronder loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.
De Belastingdienst controleert sinds 1 januari 2025 weer strenger op schijnzelfstandigheid en kan bij een onjuist beoordeelde arbeidsrelatie naheffingen opleggen.
Een goede opdrachtovereenkomst is belangrijk, maar niet voldoende. De feitelijke samenwerking moet aansluiten bij de gemaakte afspraken.
Opdrachtgevers doen er verstandig aan om vooraf te beoordelen hoeveel zelfstandigheid de opdrachtnemer daadwerkelijk heeft. Ook tijdens een langdurige samenwerking verdient dit aandacht, omdat de werkzaamheden en onderlinge verhoudingen kunnen veranderen.
Blijkt dat een zzp’er structureel ‘‘onder gezag’’ werkt? Dan kan het noodzakelijk zijn de samenwerking anders in te richten of een arbeidsovereenkomst aan te gaan.
Nee. Het aantal opdrachtgevers is een relevante omstandigheid, maar niet doorslaggevend. Ook iemand met één opdrachtgever kan zelfstandig ondernemer zijn. Het hangt af van het geheel van de omstandigheden.
Niet vanzelfsprekend. Een goedgekeurde modelovereenkomst biedt alleen zekerheid wanneer partijen daadwerkelijk volgens de afspraken werken. De Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde overeenkomsten mogen onder voorwaarden nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt.
Hoe lang mag je als zzp’er voor dezelfde opdrachtgever werken?
Er geldt geen wettelijke maximumduur. Ook een langdurige samenwerking kan zelfstandig zijn. Wel kan de duur van de samenwerking meewegen bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid. Doorslaggevend blijft vooral hoe partijen feitelijk samenwerken.
Twijfelt u of een samenwerking juridisch als zelfstandige opdracht of als arbeidsovereenkomst moet worden aangemerkt? Een verkeerde kwalificatie kan financiële en arbeidsrechtelijke gevolgen hebben.
LION’s Law beschikt over expertise in zowel het arbeidsrecht alsook het contractenrecht. Onze juristen helpen zzp’ers en opdrachtgevers dan ook graag bij het beoordelen van hun juridische positie en de risico’s van bestaande afspraken. Neem contact op voor een beoordeling van uw situatie.